Nawrót choroby alkoholowej nie zaczyna się od alkoholu
Wiele osób uważa, że nawrót choroby alkoholowej rozpoczyna się w chwili ponownego sięgnięcia po alkohol. W rzeczywistości jest to znacznie bardziej złożony proces. Najczęściej rozwija się stopniowo – początkowo pojawiają się trudności z radzeniem sobie z emocjami, zmienia się sposób myślenia, a dopiero później dochodzi do złamania abstynencji.
Na ten mechanizm zwrócili uwagę G. Alan Marlatt i Judith Gordon (1985), autorzy jednego z najważniejszych modeli zapobiegania nawrotom. Opisali oni nawrót jako proces, który rozpoczyna się znacznie wcześniej niż od pierwszego kieliszka. Podobne wnioski przedstawiają Marcin Wojnar, Anna Ślufarska i Andrzej Jakubczyk (2006), podkreślając, że rozpoznanie pierwszych sygnałów ostrzegawczych pozwala szybciej zareagować i zwiększa szansę na utrzymanie abstynencji.
Potrzebujesz pomocy?
Ośrodek Terapii Uzależnień Lapides
tel. +48 604 596 792
Dobrą wiadomością jest to, że nawrotowi można przeciwdziałać. Im wcześniej osoba uzależniona zauważy niepokojące zmiany i skorzysta z pomocy, tym większa szansa, że nie dojdzie do pełnego powrotu do picia.
Najważniejsze informacje
- Nawrót choroby alkoholowej jest procesem, który zwykle rozpoczyna się na długo przed ponownym wypiciem alkoholu.
- Pierwsze objawy mogą obejmować pogorszenie nastroju, narastający stres, izolowanie się od bliskich czy rezygnację z terapii.
- Jednorazowe wypicie alkoholu nie zawsze oznacza pełny nawrót, ale zawsze wymaga szybkiej reakcji i analizy przyczyn.
- Powrót do picia może zdarzyć się nawet po wielu latach abstynencji.
- Wczesne rozpoznanie sygnałów ostrzegawczych oraz szybki kontakt z terapeutą znacząco zwiększają szanse na zatrzymanie nawrotu.
- W przypadku dłuższego ciągu alkoholowego warto rozważyć intensywniejszą formę leczenia, np. terapię w stacjonarnym ośrodku leczenia uzależnień.
Czym jest nawrót choroby alkoholowej?
Nawrót choroby alkoholowej to powrót do picia alkoholu po okresie abstynencji. W praktyce terapeutycznej coraz częściej podkreśla się jednak, że nie jest to pojedyncze wydarzenie, lecz proces rozwijający się stopniowo. Zanim osoba uzależniona ponownie sięgnie po alkohol, zwykle pojawiają się zmiany w sposobie myślenia, przeżywania emocji i codziennym funkcjonowaniu.
Takie podejście opisali G. Alan Marlatt i Judith Gordon (1985), którzy stworzyli poznawczo-behawioralny model zapobiegania nawrotom. Według nich samo znalezienie się w trudnej sytuacji nie prowadzi jeszcze do picia. Kluczowe znaczenie ma sposób poradzenia sobie z nią oraz przekonanie, że można poradzić sobie bez alkoholu.
Podobnie Marcin Wojnar, Anna Ślufarska i Andrzej Jakubczyk (2006) zwracają uwagę, że w literaturze naukowej nie ma jednej definicji nawrotu. Część autorów za nawrót uznaje już pierwsze wypicie alkoholu po okresie abstynencji, inni dopiero powrót do wcześniejszego, destrukcyjnego sposobu picia. Niezależnie od przyjętej definicji najważniejsze pozostaje jedno – każda sytuacja, w której dochodzi do złamania abstynencji, wymaga zatrzymania się i przeanalizowania przyczyn.
Warto pamiętać, że nawrót nie oznacza, iż wcześniejsze leczenie było bezwartościowe. Uzależnienie od alkoholu jest chorobą przewlekłą, dlatego u części osób mogą pojawiać się okresy poprawy i pogorszenia. Celem terapii nie jest jedynie przerwanie picia, ale również nauczenie się rozpoznawania sygnałów ostrzegawczych oraz radzenia sobie z nimi zanim dojdzie do pełnego nawrotu.
Proces Nawrotu w pigułce:
STRES → Trudne emocje → Zmiana sposobu myślenia → Izolacja → Rezygnacja z terapii → Myśli o alkoholu → Wpadka → Pełny nawrót
Czy każda wpadka oznacza nawrót?
Nie zawsze.
Potocznie mówimy często że ktoś ma „wpadkę”, „nawrót”, jednak z punktu widzenia psychoterapii uzależnień nie oznaczają one tego samego.
Wojnar, Ślufarska i Jakubczyk (2006) opisują dwa pojęcia:
lapse – pojedyncze złamanie abstynencji, określane jako wpadka,
relapse – pełny nawrót, czyli powrót do wcześniejszego wzorca picia.
To ważne rozróżnienie, ponieważ jednorazowe wypicie alkoholu nie musi oznaczać powrotu do aktywnego uzależnienia. Jeżeli osoba szybko przerwie picie, zgłosi się do terapeuty i przeanalizuje przyczyny zdarzenia, istnieje duża szansa na zatrzymanie procesu.
Problem pojawia się wtedy, gdy po pierwszym wypiciu alkoholu pojawia się myślenie: „i tak wszystko stracone”. Marlatt i Gordon (1985) opisali to zjawisko jako efekt złamania abstynencji (Abstinence Violation Effect). Osoba odczuwa silne poczucie winy, wstyd i przekonanie, że poniosła porażkę. W efekcie zamiast wrócić do zdrowienia, kontynuuje picie.
Dlatego jednorazowej wpadki nie należy bagatelizować, ale równie ważne jest, aby nie traktować jej jako końca całego procesu leczenia. Znacznie większe znaczenie ma to, co wydarzy się w kolejnych godzinach i dniach – czy osoba wróci do terapii i wyciągnie wnioski z tego doświadczenia, czy pozwoli, aby wpadka przerodziła się w pełny nawrót.
Potrzebujesz pomocy?
Ośrodek Terapii Uzależnień Lapides
tel. +48 604 596 792
Suchy nawrót – czym jest i jakie są jego objawy?
Jednym z najbardziej podstępnych etapów zdrowienia jest suchy nawrót. Choć nie dochodzi jeszcze do picia alkoholu, osoba uzależniona zaczyna stopniowo wracać do sposobu myślenia, odczuwania i zachowania charakterystycznego dla okresu aktywnego uzależnienia. Z zewnątrz może sprawiać wrażenie, że wszystko jest w porządku – nadal utrzymuje abstynencję, pracuje i funkcjonuje w rodzinie. W rzeczywistości ryzyko nawrotu stopniowo rośnie.
To właśnie dlatego terapeuci uzależnień często powtarzają, że nawrót zaczyna się w głowie, a nie od pierwszego kieliszka.
Model zapobiegania nawrotom opracowany przez Marlatta i Gordona (1985) zakłada, że powrót do picia jest poprzedzony zmianami psychicznymi i emocjonalnymi. Podobnie Jan Chodkiewicz (2006), podsumowując wyniki wielu badań dotyczących nawrotów, zwraca uwagę, że pierwsze oznaki pogorszenia funkcjonowania pojawiają się często znacznie wcześniej niż samo picie. Ich rozpoznanie daje szansę na szybką reakcję i zatrzymanie rozwijającego się procesu.
Jak rozpoznać suchy nawrót?
Suchy nawrót zwykle nie pojawia się z dnia na dzień. Objawy narastają stopniowo i początkowo mogą wydawać się niegroźne. Z czasem zaczynają jednak wpływać na codzienne funkcjonowanie oraz zwiększają ryzyko powrotu do picia.
Do najczęstszych objawów suchego nawrotu należą:
- narastający stres i napięcie,
- częste rozdrażnienie lub wybuchy złości,
- pogorszenie nastroju,
- poczucie osamotnienia,
- wycofywanie się z kontaktów z bliskimi,
- zaniedbywanie terapii lub grup wsparcia,
- przekonanie, że dalsza praca nad trzeźwością nie jest już potrzebna,
- idealizowanie okresu picia i przypominanie sobie głównie jego „dobrych stron”,
- powracające myśli o alkoholu.
Każdy z tych objawów osobno nie musi oznaczać rozwijającego się nawrotu. Niepokojące staje się dopiero ich współwystępowanie oraz utrzymywanie się przez dłuższy czas.
Zmienia się sposób myślenia alkoholika
Jedną z pierwszych zmian podczas suchego nawrotu jest sposób interpretowania własnej sytuacji.
Osoba, która wcześniej regularnie korzystała z terapii i świadomie dbała o trzeźwość, zaczyna myśleć:
- „Już sobie poradziłem.”
- „Nie potrzebuję już spotkań grupy.”
- „Jeden kieliszek niczego nie zmieni.”
- „Inni mogą pić, więc może ja też.”
To właśnie takie przekonania często poprzedzają pierwszą próbę kontrolowanego picia.
Marlatt i Gordon (1985) zwracają uwagę, że spadek czujności oraz przecenianie własnych możliwości należą do czynników zwiększających ryzyko nawrotu. Z kolei Jan Chodkiewicz (2006) opisuje, że akceptacja przewlekłego charakteru uzależnienia sprzyja utrzymaniu abstynencji, natomiast przekonanie o „wyleczeniu” może prowadzić do rezygnacji z zachowań chroniących przed nawrotem.
Suchy nawrót często prowadzi do izolacji
Kolejnym charakterystycznym objawem jest stopniowe wycofywanie się z relacji z innymi ludźmi.
Najpierw pojawiają się pojedyncze opuszczone spotkania terapeutyczne lub mityngi. Z czasem osoba przestaje rozmawiać o swoich trudnościach, unika kontaktu ze sponsorem lub terapeutą i coraz częściej zostaje sama ze swoimi problemami.
Badania przywoływane przez Chodkiewicza (2006) pokazują, że wsparcie społeczne jest jednym z najważniejszych czynników chroniących przed nawrotem. Podobne wnioski przedstawili Moos i wsp. (1990), którzy zauważyli, że osoby utrzymujące kontakt z bliskimi i korzystające z pomocy grup wsparcia osiągały lepsze wyniki leczenia niż osoby pozostające w izolacji.
Czy suchy nawrót zawsze kończy się powrotem do picia?
Nie.
Jeżeli osoba odpowiednio wcześnie zauważy niepokojące zmiany i wróci do działań, które wcześniej pomagały jej utrzymać trzeźwość, proces nawrotu można zatrzymać.
Właśnie dlatego terapeuci zachęcają, aby nie lekceważyć nawet pozornie niewielkich zmian w samopoczuciu czy codziennym funkcjonowaniu. Im wcześniej zostaną omówione z terapeutą lub grupą wsparcia, tym większa szansa na uniknięcie pełnego nawrotu.
Potrzebujesz pomocy?
Ośrodek Terapii Uzależnień Lapides
tel. +48 604 596 792
Fazy nawrotu choroby alkoholowej
Powrót do picia rzadko następuje nagle. Zdecydowanie częściej jest efektem procesu, który rozwija się stopniowo. Zrozumienie kolejnych etapów nawrotu pomaga wcześniej zauważyć zagrożenie i podjąć działania, zanim dojdzie do złamania abstynencji.
Jednym z najbardziej znanych modeli opisujących ten proces jest koncepcja G. Alana Marlatta i Judith Gordon (1985). Autorzy wskazują, że nawrót rozwija się etapami i najczęściej rozpoczyna się od trudności w radzeniu sobie z sytuacjami wysokiego ryzyka. Marcin Wojnar, Anna Ślufarska i Andrzej Jakubczyk (2006) podkreślają natomiast, że taki sposób rozumienia nawrotu znajduje odzwierciedlenie również we współczesnych programach terapii uzależnień.
Faza 1. Pojawienie się sytuacji wysokiego ryzyka
Na początku pojawia się sytuacja, która wywołuje silne emocje lub napięcie.
Może to być między innymi:
- konflikt z partnerem,
- problemy finansowe,
- przewlekły stres,
- utrata pracy,
- samotność,
- śmierć bliskiej osoby,
- ale również pozytywne wydarzenia, takie jak awans czy ślub.
Sama trudna sytuacja nie oznacza jeszcze nawrotu. Kluczowe jest to, jak osoba uzależniona sobie z nią poradzi.
Faza 2. Pogarsza się sposób radzenia sobie z emocjami
Jeżeli dotychczasowe strategie radzenia sobie przestają być wykorzystywane, zaczyna narastać napięcie.
Osoba może:
- zaniedbywać terapię,
- rezygnować z aktywności pomagających utrzymać trzeźwość,
- izolować się od bliskich,
- tłumić emocje zamiast o nich rozmawiać.
Jan Chodkiewicz (2006) zwraca uwagę, że właśnie na tym etapie szczególnie ważne stają się aktywne sposoby radzenia sobie ze stresem. Osoby, które zamiast unikać problemów szukają wsparcia i rozwiązania trudności, rzadziej doświadczają nawrotów.
Faza 3. Pojawiają się myśli o alkoholu
W kolejnym etapie coraz częściej pojawiają się wspomnienia związane z piciem.
Niektóre osoby zaczynają idealizować przeszłość i myślą:
- „Kiedyś potrafiłem się dobrze bawić.”
- „Może tym razem uda się pić z umiarem.”
- „Jedno piwo niczego nie zmieni.”
To moment, w którym szczególnie łatwo zbagatelizować zagrożenie.
Faza 4. Dochodzi do wpadki lub pełnego nawrotu
Jeżeli wcześniejsze sygnały ostrzegawcze nie zostaną zauważone, może dojść do pierwszego wypicia alkoholu.
W zależności od dalszych decyzji będzie to:
- jednorazowa wpadka (lapse),
- lub pełny nawrót (relapse), czyli powrót do wcześniejszego wzorca picia.
Jak podkreślają Marlatt i Gordon (1985), o dalszym przebiegu sytuacji często decyduje nie samo wypicie alkoholu, ale reakcja osoby uzależnionej po tym zdarzeniu. Szybki powrót do terapii znacząco zwiększa szansę na zatrzymanie rozwijającego się nawrotu.
Potrzebujesz pomocy?
Ośrodek Terapii Uzależnień Lapides
tel. +48 604 596 792
Objawy nawrotu choroby alkoholowej
Objawy nawrotu choroby alkoholowej nie zawsze są łatwe do zauważenia. U części osób pojawiają się stopniowo i przez długi czas nie są kojarzone z zagrożeniem powrotem do picia. Zdarza się, że zarówno osoba uzależniona, jak i jej bliscy tłumaczą je przemęczeniem, stresem czy problemami w pracy.
Tymczasem Jan Chodkiewicz (2006) zwraca uwagę, że nawrót najczęściej poprzedzają zmiany w sposobie myślenia, przeżywania emocji oraz codziennym funkcjonowaniu. Im wcześniej zostaną zauważone, tym większa szansa na zatrzymanie rozwijającego się procesu.
Do najczęściej występujących objawów należą:
- pogorszenie nastroju,
- narastające rozdrażnienie,
- przewlekły stres,
- problemy ze snem,
- izolowanie się od bliskich,
- rezygnacja z terapii lub grup wsparcia,
- powracające myśli o alkoholu,
- idealizowanie okresu picia,
- przekonanie, że dalsza abstynencja nie wymaga już pracy.
Nie u każdej osoby pojawią się wszystkie objawy. Ich nasilenie oraz kolejność mogą być różne.
Pogarszający się nastrój
Jednym z pierwszych sygnałów ostrzegawczych jest stopniowe pogarszanie się samopoczucia.
Początkowo mogą pojawić się:
- zniechęcenie,
- brak motywacji,
- uczucie pustki,
- trudności z odczuwaniem radości,
- większa drażliwość.
Nie oznacza to jeszcze nawrotu, ale warto potraktować takie zmiany jako sygnał do uważniejszego przyjrzenia się własnemu funkcjonowaniu.
Badania Jakubczyka i wsp., dotyczące zależności między depresyjnością a nawrotami picia, pokazują, że nasilające się objawy depresyjne mogą zwiększać ryzyko powrotu do alkoholu. Z tego powodu długotrwale utrzymujące się obniżenie nastroju warto omówić z terapeutą lub lekarzem psychiatrą.
Coraz częstsze myśli o alkoholu
Pojawiają się w postaci pozornie niewinnych myśli:
- „Jedno piwo niczego nie zmieni.”
- „Po tylu latach chyba mam to już pod kontrolą.”
- „Może tym razem będzie inaczej.”
Marlatt i Gordon (1985) podkreślają, że właśnie takie zmiany w sposobie myślenia często poprzedzają pierwsze wypicie alkoholu. Dlatego podczas terapii dużą uwagę poświęca się rozpoznawaniu przekonań, które mogą prowadzić do nawrotu.
Wycofywanie się z relacji
Osoby doświadczające nawrotu często stopniowo ograniczają kontakt z ludźmi, którzy wspierali je w utrzymaniu trzeźwości.
Najpierw pojawia się:
- rzadszy kontakt z przyjaciółmi
- opuszczenie jednego mityngu,
- przełożenie wizyty u terapeuty,
- rzadszy kontakt ze sponsorem.
Później dochodzi do całkowitego wycofania się z relacji.
Moos i wsp. (1990) wykazali, że osoby utrzymujące wsparcie społeczne osiągały lepsze efekty leczenia niż osoby pozostające w izolacji. Podobne wnioski przedstawia Jan Chodkiewicz (2006), wskazując, że odbudowa relacji społecznych jest jednym z najważniejszych elementów zapobiegania nawrotom.
Zaniedbywanie zdrowienia
Nawrót bardzo często zaczyna się od rezygnacji z działań, które wcześniej pomagały utrzymać abstynencję.
Może to wyglądać niepozornie:
- coraz rzadsze uczestnictwo w terapii,
- brak kontaktu z grupą wsparcia,
- rezygnacja z aktywności pomagających radzić sobie ze stresem,
- przekonanie, że pomoc specjalistów nie jest już potrzebna.
Takie zachowanie zwiększa ryzyko nawrotu, ponieważ osoba stopniowo traci narzędzia, które wcześniej pomagały jej utrzymać trzeźwość.
Idealizowanie picia
To jeden z najbardziej charakterystycznych objawów.
Osoba zaczyna pamiętać przede wszystkim przyjemne chwile związane z alkoholem, jednocześnie wypierając konsekwencje uzależnienia.
Sygnały ostrzegawcze nawrotu choroby alkoholowej
Nie każdy stresujący dzień czy gorszy nastrój oznacza zbliżający się nawrót. Są jednak sytuacje, które – zgodnie z wiedzą zgromadzoną przez badaczy zajmujących się uzależnieniami – zdecydowanie częściej poprzedzają powrót do picia.
Marlatt i Gordon (1985) opisali je jako sytuacje wysokiego ryzyka. Z kolei Helen Annis rozwinęła tę koncepcję, opracowując narzędzia pomagające rozpoznawać indywidualne sytuacje, w których ryzyko nawrotu jest największe.
Silny lub przewlekły stres
Głównie chodzi o to, jak osoba sobie z nim radzi.
Moos i wsp. (1990) zauważyli, że osoby korzystające z aktywnych sposobów rozwiązywania problemów utrzymywały abstynencję częściej niż osoby stosujące strategie unikowe. Do podobnych wniosków dochodzi Jan Chodkiewicz (2006), wskazując, że unikanie problemów oraz tłumienie emocji należą do czynników zwiększających ryzyko nawrotu.
Konflikty z bliskimi
Kłótnia z partnerem, napięta sytuacja w rodzinie czy problemy w pracy często stają się momentem, w którym wracają myśli o alkoholu.
Powrót do dawnych miejsc i znajomych
Spotkanie z osobami, z którymi wcześniej piło się alkohol, udział w imprezie, weselu, czy odwiedzenie miejsc kojarzących się z piciem mogą zwiększać ryzyko nawrotu.
Przekonanie, że problem już nie istnieje
Po kilku miesiącach lub latach abstynencji może pojawić się myśl:
„Skoro tyle czasu nie piję, to chyba już nie jestem uzależniony.”
Jan Chodkiewicz (2006) zwraca uwagę, że akceptacja przewlekłego charakteru uzależnienia wiąże się z większą szansą utrzymania abstynencji. Z kolei przekonanie o całkowitym „wyleczeniu” może prowadzić do rezygnacji z działań chroniących przed nawrotem.
Rezygnacja z terapii
Jednym z ostatnich sygnałów ostrzegawczych jest przekonanie, że dalsza terapia nie jest już potrzebna.
Najczęściej zaczyna się od pojedynczych opuszczonych spotkań, a z czasem dochodzi do całkowitego zerwania kontaktu z terapeutą lub grupą wsparcia.
Nie oznacza to, że każda osoba powinna korzystać z terapii przez całe życie. Warto jednak pamiętać, że zakończenie leczenia powinno być świadomą decyzją podjętą wspólnie z terapeutą, a nie efektem spadku motywacji czy nadmiernej pewności siebie.
Potrzebujesz pomocy?
Ośrodek Terapii Uzależnień Lapides
tel. +48 604 596 792
Sygnały ostrzegawcze nawrotu choroby alkoholowej
| Objaw | Dlaczego jest niebezpieczny? | Co warto zrobić? |
| Izolowanie się | Ogranicza wsparcie społeczne | Skontaktować się z terapeutą lub grupą wsparcia |
| Problemy ze snem | Zwiększają podatność na stres | Omówić problem z terapeutą lub lekarzem |
| Myśli o kontrolowanym piciu | Mogą prowadzić do bagatelizowania ryzyka | Przeanalizować je podczas terapii |
| Rezygnacja z terapii | Zmniejsza liczbę czynników chroniących | Jak najszybciej wrócić do regularnych spotkań |
| Idealizowanie alkoholu | Osłabia pamięć o konsekwencjach picia | Przypomnieć sobie własne doświadczenia i plan zdrowienia |
Ile trwa nawrót choroby alkoholowej?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań przez osoby uzależnione i ich bliskich. Niestety nie ma jednej odpowiedzi, ponieważ nawrót choroby alkoholowej nie ma określonego czasu trwania.
W praktyce może wyglądać bardzo różnie. U jednej osoby zakończy się na jednorazowym wypiciu alkoholu i szybkim powrocie do terapii, u innej przerodzi się w kilkudniowy lub kilkutygodniowy ciąg alkoholowy.
Marcin Wojnar, Anna Ślufarska i Andrzej Jakubczyk (2006) zwracają uwagę, że nawet w literaturze naukowej nie ma jednej definicji nawrotu. Część autorów uznaje za nawrót już pierwsze wypicie alkoholu po okresie abstynencji, inni dopiero powrót do wcześniejszego wzorca intensywnego picia. To właśnie dlatego trudno jednoznacznie określić, ile trwa nawrót.
Znacznie ważniejsze od samego czasu trwania jest to, jak szybko osoba uzależniona zareaguje na pierwsze sygnały ostrzegawcze.
Im wcześniej przerwie picie i wróci do leczenia, tym większa szansa, że nawrót nie rozwinie się w dłuższy ciąg alkoholowy.
Jan Chodkiewicz (2006) podkreśla, że skuteczna profilaktyka nawrotów polega przede wszystkim na szybkim rozpoznawaniu zagrożenia oraz wdrażaniu działań terapeutycznych jeszcze zanim alkohol ponownie stanie się sposobem radzenia sobie z trudnościami.
Powrót do picia po wielu latach abstynencji
Wiele osób po kilku lub kilkunastu latach trzeźwości zaczyna wierzyć, że uzależnienie jest już zamkniętym rozdziałem życia. Pojawia się myśl, że „tym razem uda się pić z umiarem” lub że organizm zdążył się już zmienić.
Niestety doświadczenie terapeutów oraz badania pokazują, że powrót do picia po wielu latach abstynencji jest możliwy.
Nie oznacza to, że lata życia w trzeźwości zostały stracone. Oznacza jedynie, że uzależnienie od alkoholu jest chorobą przewlekłą i podatność na nawrót może utrzymywać się przez całe życie.
Marlatt i Gordon (1985) zwracają uwagę, że długość abstynencji nie chroni automatycznie przed nawrotem. Znacznie większe znaczenie ma to, czy osoba nadal korzysta z umiejętności wypracowanych podczas terapii i potrafi rozpoznawać sytuacje wysokiego ryzyka.
Podobne wnioski przedstawia Jan Chodkiewicz (2006). Zwraca on uwagę, że osoby utrzymujące abstynencję przez wiele lat nadal potrzebują skutecznych sposobów radzenia sobie ze stresem oraz świadomości własnych czynników ryzyka. To właśnie rezygnacja z tych działań, a nie sam upływ czasu, może zwiększać prawdopodobieństwo nawrotu.
W praktyce terapeutycznej często spotyka się osoby, które wróciły do picia po wielu latach abstynencji z powodu trudnych wydarzeń życiowych, takich jak rozwód, śmierć bliskiej osoby, utrata pracy czy przewlekły stres. Zdarza się również, że impulsem stają się pozytywne wydarzenia – awans, ślub czy narodziny dziecka. Wspólnym mianownikiem nie jest więc konkretna sytuacja, ale sposób poradzenia sobie z towarzyszącymi jej emocjami.
Najważniejsze jest, aby nie traktować takiego nawrotu jako dowodu na to, że wcześniejsze leczenie nie miało sensu. Wieloletnia abstynencja oznacza, że osoba przez długi czas skutecznie radziła sobie z chorobą. Po nawrocie warto jak najszybciej wrócić do terapii i wspólnie z terapeutą przeanalizować, co doprowadziło do powrotu do picia.
Jak wyjść z nawrotu choroby alkoholowej?
Nawrót choroby alkoholowej nie oznacza końca zdrowienia. Dla wielu osób jest trudnym doświadczeniem, ale jednocześnie okazją do lepszego zrozumienia własnego uzależnienia. To właśnie analiza nawrotu i szybki powrót do leczenia często decydują o tym, czy będzie to jednorazowa wpadka, czy początek dłuższego ciągu alkoholowego.
Najważniejsze jest jedno – nie warto czekać, aż problem sam się rozwiąże.
Im szybciej zostaną podjęte odpowiednie działania, tym większa szansa na powrót do abstynencji.
Szczególnie jeżeli masz problem z tym, żeby się zatrzymać, skorzystaj z oferty naszego Ośrodka Leczenia Uzależnień Lapides: 604 596 792
Zapiłem i co dalej?
Jeżeli doszło do powrotu do picia, wiele osób odczuwa silny wstyd i przekonanie, że cały dotychczasowy wysiłek został zaprzepaszczony.
Nie warto jednak podejmować decyzji pod wpływem tych emocji.
Marlatt i Gordon (1985) opisali zjawisko nazywane efektem złamania abstynencji. Polega ono na tym, że po jednorazowym wypiciu alkoholu osoba uzależniona zaczyna myśleć: „Skoro już się napiłem, nie ma sensu dalej walczyć”. To właśnie takie przekonanie często prowadzi do dalszego picia.
Dlatego pierwszym krokiem powinno być zatrzymanie tego procesu.
Przerwij picie jak najszybciej
Nie odkładaj decyzji na kolejny dzień lub kolejny tydzień.
Im dłużej trwa picie, tym trudniej wrócić do abstynencji.
Jeżeli samodzielne przerwanie picia jest niemożliwe, warto jak najszybciej skonsultować się z lekarzem lub terapeutą.
Powiedz o nawrocie terapeucie lub zaufanej osobie
Wiele osób próbuje ukryć fakt powrotu do picia.
To naturalna reakcja wynikająca ze wstydu i poczucia winy, ale jednocześnie utrudnia uzyskanie pomocy.
Rozmowa z terapeutą pozwala spokojnie przeanalizować sytuację i ustalić plan dalszego działania.
Zastanów się, co doprowadziło do nawrotu
Powrót do picia rzadko jest dziełem przypadku.
Warto odpowiedzieć sobie na kilka pytań:
- Co wydarzyło się przed nawrotem?
- Jakie emocje wtedy odczuwałem?
- Czy zaniedbałem terapię lub grupę wsparcia?
- Czy zignorowałem wcześniejsze sygnały ostrzegawcze?
Taka analiza jest jednym z podstawowych elementów terapii zapobiegania nawrotom opisanej przez Marlatta i Gordona (1985).
Wróć do leczenia
Jan Chodkiewicz (2006) zwraca uwagę, że po nawrocie szczególnie ważne jest odbudowanie działań, które wcześniej pomagały utrzymać abstynencję.
Może to oznaczać:
- ponowne spotkania z terapeutą,
- powrót na mityngi AA lub innych grup wsparcia,
- konsultację psychiatryczną, jeżeli pojawiły się objawy depresji lub silnego lęku,
- wspólne opracowanie planu zapobiegania kolejnym nawrotom.
Kiedy warto rozważyć leczenie w ośrodku terapii uzależnień?
Nie każdy nawrót wymaga leczenia stacjonarnego. Są jednak sytuacje, w których taka forma pomocy może okazać się najlepszym rozwiązaniem.
Warto rozważyć pobyt w ośrodku leczenia uzależnień, gdy:
- nawrót trwa od kilku dni lub dłużej,
- pojawił się ciąg alkoholowy,
- samodzielne przerwanie picia okazało się nieskuteczne,
- wcześniejsze próby leczenia ambulatoryjnego nie przyniosły trwałych efektów,
- picie zaczyna zagrażać zdrowiu, rodzinie lub pracy.
Pobyt w ośrodku pozwala bezpiecznie przerwać ciąg alkoholowy, rozpocząć intensywną terapię i ponownie nauczyć się skutecznych sposobów radzenia sobie z nawrotami. Dla wielu osób jest to szansa na zatrzymanie choroby, zanim doprowadzi ona do kolejnych strat zdrowotnych, rodzinnych i zawodowych.
Co zrobić, gdy alkoholik wraca do picia?
Powrót bliskiej osoby do picia jest jedną z trudniejszych sytuacji, z jakimi mierzą się partnerzy i rodziny osób uzależnionych. Oprócz złości i rozczarowania często pojawia się bezradność oraz pytanie: czy mogłem zrobić coś inaczej?
Warto pamiętać, że za nawrót zawsze odpowiada osoba uzależniona. Bliscy mogą wspierać proces zdrowienia, ale nie są w stanie przejąć odpowiedzialności za decyzję o piciu lub niepiciu alkoholu. Nie oznacza to jednak, że ich postawa nie ma znaczenia.
Jan Chodkiewicz (2006) zwraca uwagę, że wsparcie społeczne należy do najważniejszych czynników pomagających utrzymać abstynencję. Podobne wnioski przedstawili Moos i wsp. (1990), którzy zauważyli, że osoby posiadające realne wsparcie bliskich częściej utrzymywały abstynencję niż osoby pozostające w izolacji.
Wsparcie nie oznacza jednak wyręczania osoby uzależnionej ani ponoszenia za nią konsekwencji picia.
Zachowaj spokój
To naturalne, że po odkryciu nawrotu pojawia się złość, żal lub poczucie zawodu. Warto jednak pamiętać, że rozmowa prowadzona pod wpływem silnych emocji rzadko przynosi dobre efekty.
Jeżeli partner jest pod wpływem alkoholu, najlepiej poczekać do momentu, gdy wytrzeźwieje.
Dopiero wtedy można spokojnie porozmawiać o tym, co się wydarzyło i jakie będą kolejne kroki.
Nie oceniaj, ale nie udawaj też, że nic się nie stało
Część rodzin reaguje krzykiem i oskarżeniami.
Inni próbują przemilczeć problem, licząc, że sytuacja sama się poprawi.
Żadne z tych rozwiązań zwykle nie pomaga.
Znacznie lepiej spokojnie powiedzieć, co zauważyłeś i jakie emocje to w Tobie wywołuje.
Przykładowo:
„Widzę, że znowu sięgnąłeś po alkohol. Martwię się o Ciebie i chciałbym, żebyśmy zastanowili się, jak wrócić do leczenia.”
Taki sposób rozmowy zwiększa szansę na podjęcie dialogu.
Zachęcaj do powrotu do leczenia
Po nawrocie wiele osób deklaruje:
- „To był ostatni raz.”
- „Od jutra przestaję.”
- „Sam dam sobie radę.”
Nie zawsze jednak takie deklaracje przekładają się na trwałą zmianę.
Marlatt i Gordon (1985) podkreślają, że skuteczne zapobieganie kolejnym nawrotom wymaga analizy przyczyn oraz wypracowania nowych sposobów radzenia sobie z trudnymi sytuacjami. W praktyce najczęściej odbywa się to podczas terapii.
Dlatego zamiast przekonywać partnera, że „musi się bardziej postarać”, lepiej zachęcić go do kontaktu z terapeutą lub powrotu do wcześniejszego programu leczenia.
Pamiętaj o własnych granicach
Pomaganie nie oznacza zgody na wszystko.
Masz prawo powiedzieć:
- że nie zgadzasz się na picie alkoholu w domu,
- że nie będziesz akceptować agresji,
- że bezpieczeństwo dzieci jest najważniejsze,
- że oczekujesz podjęcia leczenia.
Wyznaczanie granic nie jest karaniem osoby uzależnionej.
To sposób na ochronę siebie i pozostałych członków rodziny.
Zadbaj również o siebie
Życie z osobą uzależnioną często prowadzi do przewlekłego stresu, przemęczenia i poczucia odpowiedzialności za wszystko, co dzieje się w domu.
Dlatego warto pamiętać również o własnym zdrowiu.
Pomocne może być:
- skorzystanie z konsultacji psychologicznej,
- udział w terapii dla rodzin osób uzależnionych,
- grupy wsparcia dla osób współuzależnionych,
- rozmowa z zaufanymi bliskimi.
Im lepiej zadbasz o siebie, tym łatwiej będzie Ci wspierać partnera bez przejmowania odpowiedzialności za jego decyzje.
Co zrobić, gdy alkoholik zapije?
Jeżeli nawrót przerodził się w ciąg alkoholowy, sytuacja wymaga szybkiej reakcji.
Przede wszystkim warto zachęcić osobę uzależnioną do skontaktowania się z terapeutą lub lekarzem.
Jeżeli picie trwa od kilku dni, pojawiają się objawy zespołu abstynencyjnego albo wcześniejsze próby samodzielnego przerwania picia kończyły się niepowodzeniem, warto rozważyć leczenie w ośrodku terapii uzależnień.
W przypadku wystąpienia takich objawów jak:
- utrata przytomności,
- drgawki,
- omamy,
- silne zaburzenia świadomości,
- trudności z oddychaniem,
należy niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe, ponieważ mogą one stanowić zagrożenie dla życia.
Zadbaj o bezpieczeństwo swoje i dzieci
Jeżeli osoba pijąca staje się agresywna lub swoim zachowaniem zagraża domownikom, najważniejsze jest zapewnienie bezpieczeństwa. W razie potrzeby opuść mieszkanie lub wezwij odpowiednie służby. Nie próbuj samodzielnie opanować agresywnej osoby będącej pod wpływem alkoholu.
Czego nie robić za alkoholika?
Bliscy osób uzależnionych bardzo często chcą pomóc. Problem polega na tym, że niektóre działania – choć wynikają z troski – mogą utrudniać podjęcie leczenia.
Nie usprawiedliwiaj picia
Nie tłumacz partnera przed rodziną, znajomymi czy pracodawcą.
Ukrywanie problemu sprawia, że osoba uzależniona dłużej nie odczuwa konsekwencji swojego picia.
Nie przejmuj wszystkich obowiązków
Jeżeli za każdym razem przejmujesz obowiązki domowe, zawodowe lub finansowe partnera, może on nie zauważyć, jak bardzo alkohol wpływa na jego życie.
Pomoc nie powinna oznaczać całkowitego wyręczania.
Nie spłacaj długów związanych z piciem
Pokrywanie strat finansowych, oddawanie pieniędzy czy rozwiązywanie wszystkich problemów może nieświadomie podtrzymywać mechanizm uzależnienia.
Każda sytuacja jest oczywiście inna, jednak warto zastanowić się, czy nasze działania rzeczywiście pomagają wyjść z choroby, czy jedynie zmniejszają konsekwencje picia.
Nie kontroluj partnera przez całą dobę
Przeszukiwanie kieszeni, sprawdzanie telefonu czy ciągłe śledzenie partnera zwykle prowadzi jedynie do narastania napięcia i konfliktów. Znacznie skuteczniejsze jest wspieranie osoby uzależnionej w podjęciu leczenia niż próba ciągłego kontrolowania jej zachowania.
Nie groź, jeśli nie zamierzasz dotrzymać słowa
Ultimatum ma sens tylko wtedy, gdy jesteś gotowy je zrealizować. Powtarzane groźby bez żadnych konsekwencji z czasem przestają być traktowane poważnie.
Jeżeli decydujesz się wyznaczyć granice, powinny być one jasne, realne i możliwe do utrzymania.
Nie bierz odpowiedzialności za jego zdrowienie
Możesz wspierać, motywować, pomóc znaleźć terapeutę, zawieźć partnera na terapię.
Nie możesz jednak podjąć decyzji o leczeniu za drugą osobę.
To właśnie osoba uzależniona musi zdecydować, że chce wrócić do zdrowienia.
Jak zapobiegać nawrotom choroby alkoholowej?
Choć nie da się całkowicie wyeliminować ryzyka nawrotu, można je znacząco ograniczyć. Współczesna terapia uzależnień nie koncentruje się wyłącznie na utrzymaniu abstynencji, ale przede wszystkim na nauczeniu pacjenta, jak rozpoznawać sytuacje zagrożenia i radzić sobie z nimi bez sięgania po alkohol.
Jan Chodkiewicz (2006), podsumowując wyniki wielu badań dotyczących nawrotów choroby alkoholowej, zwraca uwagę, że największe znaczenie mają nie pojedyncze wydarzenia, ale codzienne nawyki oraz umiejętność radzenia sobie z trudnościami. Podobne wnioski przedstawiają Marlatt i Gordon (1985) oraz Moos i wsp. (1990), wskazując, że skuteczna profilaktyka nawrotów opiera się na kilku wzajemnie uzupełniających się elementach.
Naucz się rozpoznawać własne sygnały ostrzegawcze
Każda osoba uzależniona ma własne sytuacje, które zwiększają ryzyko powrotu do picia.
Dla jednych będzie to przewlekły stres, dla innych samotność, konflikty rodzinne lub nadmierna ilość obowiązków. Są też osoby, u których największym zagrożeniem okazują się pozytywne wydarzenia, takie jak awans, ślub czy wakacyjny wyjazd.
Dlatego podczas terapii tak dużo uwagi poświęca się analizie wcześniejszych nawrotów.
Warto odpowiedzieć sobie na pytania:
- Co najczęściej poprzedzało moje picie?
- Jakie emocje wtedy odczuwałem?
- Jak reagowałem na stres?
- Czy ignorowałem pierwsze sygnały ostrzegawcze?
Im lepiej poznasz własne mechanizmy, tym łatwiej będzie zareagować odpowiednio wcześnie.
Nie rezygnuj z działań, które pomagają utrzymać trzeźwość
Jednym z najczęstszych błędów jest przekonanie, że po kilku latach abstynencji dalsza praca nad sobą nie jest już potrzebna.
To właśnie wtedy wiele osób:
- przestaje chodzić na terapię,
- rezygnuje z mityngów,
- ogranicza kontakt z osobami wspierającymi trzeźwość,
- przestaje dbać o własne zdrowie psychiczne.
Nie oznacza to, że każdy powinien uczestniczyć w terapii przez całe życie.
Warto jednak regularnie zastanawiać się, czy nadal korzystamy z narzędzi, które wcześniej pomagały utrzymać abstynencję.
Naucz się radzić sobie ze stresem
Nie da się przeżyć życia bez stresu, ale można nauczyć się reagować na niego w sposób, który nie prowadzi do sięgania po alkohol.
Badania Moosa i wsp. (1990) pokazują, że osoby stosujące aktywne strategie radzenia sobie z problemami częściej utrzymywały abstynencję niż osoby unikające trudnych sytuacji.
Do zdrowych sposobów radzenia sobie ze stresem należą między innymi:
- regularna aktywność fizyczna,
- rozmowa z bliską osobą,
- psychoterapia,
- ćwiczenia relaksacyjne,
- rozwijanie zainteresowań,
- odpoczynek i dbanie o sen.
Nie chodzi o to, aby całkowicie wyeliminować stres, ale aby alkohol przestał być sposobem jego rozładowywania.
Dbaj o swoje zdrowie psychiczne
Osoby uzależnione częściej niż populacja ogólna zmagają się z depresją, zaburzeniami lękowymi czy przewlekłym stresem.
Badania Jakubczyka i wsp. wskazują, że nasilone objawy depresyjne mogą zwiększać ryzyko nawrotu. Podobne obserwacje opisują również Kucińska i Mellibruda, którzy zauważyli, że osoby przedwcześnie kończące terapię częściej doświadczały objawów depresji oraz trudności w relacjach z innymi ludźmi.
Jeżeli od dłuższego czasu obserwujesz u siebie:
- obniżony nastrój,
- przewlekły lęk,
- bezsenność,
- utratę motywacji,
- myśli rezygnacyjne,
warto porozmawiać o tym z terapeutą lub lekarzem psychiatrą. Leczenie współwystępujących zaburzeń psychicznych jest ważnym elementem zapobiegania nawrotom.
Korzystaj ze wsparcia innych
Moos i wsp. (1990) wykazali, że osoby posiadające silniejsze wsparcie społeczne osiągały lepsze efekty leczenia niż osoby pozostające w izolacji.
Wsparcie może pochodzić od partnera, rodziny, przyjaciół, terapeuty, grup wsparcia, wspólnot samopomocowych, tak żeby nie zostać samemu.
Przygotuj plan działania na trudniejsze dni
Może on obejmować:
- numer telefonu do terapeuty,
- kontakt do sponsora lub zaufanej osoby,
- listę własnych sygnałów ostrzegawczych,
- sposoby radzenia sobie z napięciem,
- przypomnienie powodów, dla których zdecydowałeś się na abstynencję.
Taki plan warto przygotować jeszcze wtedy, gdy wszystko układa się dobrze. W chwili kryzysu znacznie łatwiej skorzystać z wcześniej opracowanych rozwiązań niż podejmować decyzje pod wpływem silnych emocji.
Nie bój się prosić o pomoc
Jednym z największych zagrożeń jest przekonanie, że z każdym problemem trzeba poradzić sobie samodzielnie.
W praktyce terapeutycznej często okazuje się, że osoby, które zgłaszają się po pomoc już przy pierwszych sygnałach nawrotu, znacznie szybciej wracają do stabilnej abstynencji niż osoby próbujące przez wiele tygodni radzić sobie w pojedynkę.
Artykuł opracowano na podstawie polskich i międzynarodowych badań naukowych
Nawrót choroby alkoholowej jest jednym z najlepiej poznanych zagadnień w psychoterapii uzależnień. Wiedza przedstawiona w tym artykule opiera się zarówno na doświadczeniu klinicznym terapeutów, jak i wynikach badań prowadzonych przez polskich oraz zagranicznych naukowców.
W przygotowaniu artykułu wykorzystano między innymi publikacje Jana Chodkiewicza, który podsumował wyniki badań dotyczących profilaktyki nawrotów, prace Marcina Wojnara, Anny Ślufarskiej i Andrzeja Jakubczyka opisujące definicje oraz modele nawrotu, a także badania zespołu Andrzeja Jakubczyka dotyczące czynników zwiększających ryzyko powrotu do picia po zakończeniu leczenia.
Istotnym źródłem wiedzy były również klasyczne publikacje G. Alana Marlatta i Judith Gordon, którzy stworzyli poznawczo-behawioralny model zapobiegania nawrotom, oraz badania Rudolfa H. Moosa i współpracowników dotyczące wpływu wsparcia społecznego, stresu i sposobów radzenia sobie z problemami na utrzymanie abstynencji.
Dzięki połączeniu wyników badań z praktyką terapeutyczną możliwe jest coraz lepsze rozumienie mechanizmów nawrotu oraz opracowywanie skuteczniejszych metod leczenia i profilaktyki. To właśnie dlatego współczesna terapia uzależnień koncentruje się nie tylko na przerwaniu picia, ale przede wszystkim na budowaniu trwałych umiejętności pozwalających utrzymać abstynencję przez kolejne lata.
Bibliografia:
Chodkiewicz, J. (2006). Zapobieganie nawrotom w chorobie alkoholowej – przegląd piśmiennictwa. Psychiatria, 3(3), 125–134.
Connors, G. J., Maisto, S. A., & Donovan, D. M. (1996). Conceptualizations of relapse: A summary of psychological and psychobiological models. Addiction, 91(Suppl.), S5–S13.
Jakubczyk, A., Klimkiewicz, A., Topolewska-Wochowska, A., i wsp. (2015). Nawrót w uzależnieniu od alkoholu jako wyraz depresyjności pacjenta.
Jakubczyk, A., Ilgen, M. A., Kopera, M., Krasowska, A., Klimkiewicz, A., Bohnert, A., & Wojnar, M. (2015). Reductions in physical pain predict lower risk of relapse following alcohol treatment. Drug and Alcohol Dependence, 158, 167–171.
Kucińska, M., & Mellibruda, J. (1997). Czynniki związane z przedwczesnym przerywaniem terapii osób uzależnionych od alkoholu.
Marlatt, G. A., & Gordon, J. R. (1985). Relapse Prevention: Maintenance Strategies in the Treatment of Addictive Behaviors. New York: Guilford Press.
Moos, R. H., Finney, J. W., & Cronkite, R. C. (1990). Alcoholism Treatment: Context, Process and Outcome. New York: Oxford University Press.
Saunders, B., & Allsop, S. (1987). Relapse: A Psychological Perspective. British Journal of Addiction.
Saunders, B., & Allsop, S. (1989). Relapse and Addictive Behaviour. London: Croom Helm.
Wojnar, M., Ślufarska, A., & Jakubczyk, A. (2006). Nawroty w uzależnieniu od alkoholu. Część I: Definicje i modele. Alkoholizm i Narkomania, 19(4), 379–394.
Wojnar, M., Ślufarska, A., & Jakubczyk, A. (2007). Nawroty w uzależnieniu od alkoholu. Część III: Społeczno-demograficzne i psychologiczne czynniki ryzyka. Alkoholizm i Narkomania, 20(1), 81–102.
Autor artykułu:
Dariusz Kujawski – pedagog z wieloletnim doświadczeniem, terapeuta uzależnień.
Od wielu lat pracuje z osobami zmagającymi się z uzależnieniem od alkoholu, narkotyków, leków oraz innych substancji psychoaktywnych. W swojej pracy wspiera pacjentów oraz ich rodziny na różnych etapach zdrowienia, pomagając im zrozumieć mechanizmy uzależnienia i budować trwałą abstynencję.
Treści publikowane na stronie mają charakter edukacyjny i powstają w oparciu o aktualną wiedzę dotyczącą profilaktyki, diagnozy oraz terapii uzależnień.
Weryfikacja merytoryczna:
Artykuł został przygotowany i zweryfikowany pod kątem merytorycznym przez specjalistów pracujących z osobami uzależnionymi. Jego celem jest dostarczenie rzetelnych informacji opartych na aktualnej wiedzy naukowej oraz wieloletnim doświadczeniu klinicznym w obszarze leczenia uzależnień. Przedstawione informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują indywidualnej konsultacji medycznej, psychiatrycznej ani psychoterapeutycznej.
Data publikacji: 02 lipca 2026
Data ostatniej aktualizacji: 02 lipca 2026
