Psychika hazardzisty – jak zmienia się sposób myślenia osoby uzależnionej?
Uzależnienie od hazardu należy do najlepiej poznanych uzależnień behawioralnych. W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat powstało wiele badań poświęconych mechanizmom odpowiedzialnym za rozwój choroby, sposobowi myślenia osób uzależnionych oraz skutecznym metodom leczenia. Współczesne klasyfikacje medyczne traktują zaburzenie hazardowe jako jednostkę chorobową wymagającą profesjonalnej diagnozy i terapii. Już nieaktualne jest stwierdzenie, że to problem słabej woli, czy braku kontroli.
Łukasz Wieczorek i Katarzyna Dąbrowska w „Zaburzenia hazardowe – rozpowszechnienie, oferta terapeutyczna, dostępność leczenia i predyktory podjęcia leczenia”, piszą, że rozwój uzależnienia od hazardu jest efektem współdziałania wielu czynników. Wpływ na to mają między innymi procesy poznawcze, emocjonalne, środowiskowe, biologiczne oraz behawioralne. Ich wzajemne oddziaływanie sprawia, że u części osób granie stopniowo przestaje być formą rozrywki, a zaczyna pełnić funkcję regulowania emocji lub sposobu radzenia sobie z trudnościami.
W literaturze naukowej opisano kilka modeli wyjaśniających psychikę hazardzisty i rozwój uzależnienia. Między innymi model Roberta Ladouceura, który koncentruje się na błędnych przekonaniach dotyczących przypadku, prawdopodobieństwa oraz własnego wpływu na wynik gry. Emilia Rutkowska i Bernadeta Lelonek-Kuleta w opracowaniu „Poznawczo-behawioralna koncepcja terapii hazardu patologicznego Roberta Ladouceura” piszą, że praca nad zmianą tych przekonań, stanowi jeden z najważniejszych elementów terapii poznawczo-behawioralnej osób uzależnionych od hazardu.
Swój wkład w zrozumienie przebiegu choroby wniósł amerykański psychiatra Robert Custer, który jako jeden z pierwszych opisał kolejne etapy rozwoju uzależnienia od hazardu. Z kolei Alex Blaszczynski zwrócił uwagę, że osoby zmagające się z tym problemem, mogą różnić się przyczynami rozpoczęcia gry, sposobem przeżywania emocji czy współwystępującymi trudnościami psychicznymi. Są po prostu różne. Dzięki temu, w obecnych czasach można lepiej dopasować model leczenia do konkretnego pacjenta.
Potrzebujesz pomocy?
Ośrodek Terapii Uzależnień Lapides
tel. +48 604 596 792
W tym artykule przedstawiam najważniejsze mechanizmy psychologiczne związane z uzależnieniem od hazardu, opisuje sposób myślenia osoby uzależnionej, etapy rozwoju choroby oraz objawy, które mogą dać informację o rozwijającym się problemie. Dodatkowo w artykule jest informacja o tym, w jaki sposób hazard wpływa na relacje rodzinne oraz kiedy warto rozważyć konsultację ze specjalistą.
Mechanizmy uzależnienia od hazardu
Uzależnienie od hazardu rozwija się pod pod wpływem wielu czynników. Współczesna psychologia i psychiatria opisują je jako efekt współdziałania procesów biologicznych, poznawczych, emocjonalnych, behawioralnych oraz środowiskowych. Czyli – na rozwój choroby wpływa nie tylko samo granie, ale też sposób interpretowania własnych doświadczeń, radzenia sobie z napięciem oraz podejmowania decyzji.
Takie podejście przedstawiają Łukasz Wieczorek i Katarzyna Dąbrowska w przeglądzie literatury „Zaburzenia hazardowe – rozpowszechnienie, oferta terapeutyczna, dostępność leczenia i predyktory podjęcia leczenia”. Autorzy przywołują między innymi definicję Jona Granta Potenzy, według której hazard jest złożoną i dynamiczną interakcją czynników środowiskowych, psychofizjologicznych, rozwojowych, poznawczych i behawioralnych. Taki sposób rozumienia uzależnienia pozwala zrozumieć chorobę bardziej, niż tylko przez pryzmat samej gry.
Uzależnienie może rozwinąć się z różnych powodów. Chęć przeżycia silnych emocji, próba poradzenia sobie z trudną sytuacją życiową, stresem, problemami finansowymi, regulowanie emocji, nie radzenie sobie z nimi. W każdym przypadku mogą pojawić się podobne mechanizmy psychologiczne, które podtrzymują uzależnienie.
Jak psychologia wyjaśnia rozwój uzależnienia od hazardu?
Robert Ladouceur (kanadyjski psycholog) opracował model poznawczo-behawioralny, który zakłada, że u podstaw uzależnienia od hazardu znajdują się nie tylko zachowania związane z grą, ale również sposób myślenia o przypadku, prawdopodobieństwie i własnym wpływie na wynik zdarzeń losowych.
Ladouceur zwraca uwagę, że osoby uzależnione często przypisują znaczenie zdarzeniom, które w rzeczywistości mają charakter całkowicie losowy. Z tego powodu terapia poznawczo-behawioralna obejmuje nie tylko naukę nowych sposobów radzenia sobie z trudnymi emocjami, ale również pracę nad rozpoznawaniem i korygowaniem błędów myślenia.
Mechanizmy psychologiczne, które najczęściej pojawiają się u osób zmagających się z zaburzeniem hazardowym.
- Kompulsywne / nałogowe myślenie o grze
Polega ono na nawracających myślach dotyczących hazardu, które pojawiają się niezależnie od aktualnie wykonywanych czynności. Osoba może planować kolejne gry, analizować wcześniejsze zakłady, wyobrażać sobie przyszłą wygraną lub zastanawiać się nad sposobem zdobycia pieniędzy na dalsze granie.
Zaabsorbowanie hazardem zostało uwzględnione w kryteriach diagnostycznych DSM-5 i jest jednym z podstawowych objawów zaburzenia hazardowego. Łukasz Wieczorek i Katarzyna Dąbrowska zwracają uwagę, że obejmuje ono nie tylko samo uczestnictwo w grach, ale również stałe myślenie o wcześniejszych doświadczeniach związanych z hazardem oraz planowanie kolejnych rozgrywek.
Wraz z rozwojem uzależnienia myśli dotyczące gry mogą pojawiać się coraz częściej, utrudniając koncentrację na pracy, obowiązkach domowych czy relacjach z bliskimi.
- Iluzja kontroli – dlaczego osoba uzależniona wierzy, że może przewidzieć wynik gry?
Iluzja kontroli polega na przecenianiu własnego wpływu na zdarzenia, które mają charakter losowy. Osoba grająca może być przekonana, że odpowiednia strategia, doświadczenie, intuicja lub określony sposób obstawiania zwiększają prawdopodobieństwo wygranej. W rzeczywistości wynik wielu gier hazardowych pozostaje niezależny od tych czynników.
Emilia Rutkowska i Bernadeta Lelonek-Kuleta opisują kilka rodzajów błędów poznawczych obserwowanych u osób uzależnionych. Należą do nich między innymi przecenianie własnych umiejętności, selektywne zapamiętywanie wygranych przy jednoczesnym pomijaniu strat, błędna ocena prawdopodobieństwa oraz przypisywanie szczególnego znaczenia przypadkowym zdarzeniom lub rytuałom.
Dobrym przykładem jest sytuacja, w której gracz pamięta przede wszystkim kilka spektakularnych wygranych, natomiast znacznie trudniej przypomina sobie liczne przegrane. Zdarza się również przekonanie, że skoro od dłuższego czasu nie udało się wygrać, to kolejna wygrana „powinna” nastąpić wkrótce. W matematyce i teorii prawdopodobieństwa takie rozumowanie nie znajduje potwierdzenia, ponieważ kolejne zdarzenia losowe są od siebie niezależne.
Zmiana tych przekonań jest jednym z elementów terapii poznawczo-behawioralnej. Jej celem jest wspólne sprawdzenie, czy sposób interpretowania gry odpowiada rzeczywistym zasadom, na których opiera się hazard. Dzięki temu łatwiej odzyskać bardziej realistyczne spojrzenie na własne decyzje i ograniczyć wpływ mechanizmów podtrzymujących uzależnienie.
- Hazard jako sposób regulowania emocji
Łukasz Wieczorek i Katarzyna Dąbrowska, omawiając kryteria diagnostyczne zaburzenia hazardowego, zwracają uwagę na wykorzystywanie gry, jako sposobu ucieczki od problemów lub łagodzenia trudnych stanów emocjonalnych, takich jak poczucie winy, lęk, smutek czy bezradność. Oznacza to, że dla części osób, hazard staje się metodą chwilowego zmniejszenia napięcia psychicznego.
Jeżeli określone zachowanie przynosi krótkotrwałą ulgę lub pozwala na chwilę odsunąć od siebie trudne emocje, istnieje ryzyko, że będzie powtarzane coraz częściej.
W przypadku hazardu sama gra może wiązać się z silnym pobudzeniem emocjonalnym. Oczekiwanie na wynik, koncentracja na rozgrywce, albo chwilowe oderwanie od codziennych problemów sprawiają, że uwaga przestaje koncentrować się na tym, co wcześniej wywoływało stres. Po grze, stare emocje zwykle wracają, często dodatkowo wzbogacone o konsekwencje finansowe lub konflikty z bliskimi.
Z perspektywy psychologii powstaje mechanizm błędnego koła. Trudne emocje zwiększają chęć zagrania, gra przynosi krótkotrwałą ulgę, jednak jej konsekwencje prowadzą do pojawienia się kolejnych trudnych emocji. Z czasem coraz trudniej znaleźć inne sposoby radzenia sobie z napięciem.
To jeden z powodów, dla których terapia uzależnienia od hazardu nie koncentruje się wyłącznie na zaprzestaniu gry. Równie ważnym elementem jest rozwijanie nowych umiejętności radzenia sobie ze stresem, rozpoznawania własnych emocji oraz reagowania na nie w sposób, który nie prowadzi do powrotu do hazardu.
Potrzebujesz pomocy?
Ośrodek Terapii Uzależnień Lapides
tel. +48 604 596 792
Dlaczego osoba uzależniona wraca do gry mimo wcześniejszych strat?
Model poznawczo-behawioralny Roberta Ladouceura pokazuje, że decyzja o ponownym rozpoczęciu gry rzadko wynika z jednego powodu. Zwykle nakłada się na siebie kilka mechanizmów opisanych wcześniej: kompulsywne myślenie o grze, iluzja kontroli, błędna ocena prawdopodobieństwa oraz wykorzystywanie hazardu do regulowania emocji.
Każdy z tych elementów wzmacnia pozostałe. Myśli o możliwości odzyskania pieniędzy zwiększają napięcie związane z potrzebą zagrania. Iluzja kontroli podpowiada, że tym razem sytuacja może potoczyć się inaczej. Trudne emocje związane z wcześniejszymi stratami sprawiają natomiast, że sama gra zaczyna wydawać się sposobem na ich zmniejszenie.
Etapy i fazy uzależnienia od hazardu
Uzależnienie od hazardu najczęściej rozwija się stopniowo.Z tego powodu wiele osób przez długi czas nie dostrzega rozwijającego się problemu lub interpretuje go jako przejściowe trudności związane z kontrolowaniem gry.
Custer (amerykański psychiatra) wyróżnił cztery fazy rozwoju choroby:
- Fazę zwycięstw,
- fazę strat,
- fazę desperacji,
- fazę utraty nadziei.
Model pomaga zrozumieć, w jaki sposób zmienia się funkcjonowanie osoby uzależnionej oraz dlaczego wiele osób zgłasza się po pomoc dopiero po wielu miesiącach lub latach od pojawienia się pierwszych objawów.
- Faza zwycięstw – kiedy hazard zaczyna wydawać się atrakcyjny
Pierwszy etap często rozpoczyna się od doświadczenia wygranej, którą Robert Custer określa jako wygraną inicjującą. Nie musi być ona bardzo wysoka, ale zwykle wywołuje silne emocje i buduje przekonanie, że gra może przynosić korzyści.
Na tym etapie hazard jest zazwyczaj postrzegany jako forma rozrywki lub okazja do zdobycia dodatkowych pieniędzy. Wygrana może zwiększać pewność siebie i prowadzić do przekonania, że kolejne sukcesy są równie prawdopodobne. Osoba zaczyna grać częściej, a zainteresowanie hazardem stopniowo rośnie.
Robert Custer zwracał uwagę, że właśnie w tej fazie pojawia się zjawisko określane jako odgrywanie się. Po pierwszych przegranych część osób podejmuje kolejne próby gry z przekonaniem, że uda się szybko odzyskać utracone pieniądze. Choć początkowo może wydawać się to racjonalnym rozwiązaniem, to napędza to uzależnienie.
- Faza strat – narastające trudności i utrata kontroli
W kolejnej fazie gra przestaje być okazjonalną aktywnością. Coraz więcej czasu, uwagi i pieniędzy zaczyna być poświęcanych hazardowi.
Robert Custer zauważył, że na tym etapie wiele osób podejmuje próby ograniczenia gry, jednak zwykle nie przynoszą one trwałego efektu. Pojawiają się kolejne straty finansowe, które prowadzą do jeszcze silniejszej potrzeby odegrania się.
W opracowaniu Emilii Rutkowskiej i Bernadety Lelonek-Kulety opisano, że w tej fazie często pojawia się również ukrywanie rzeczywistej skali problemu. Osoba może unikać rozmów o finansach, zatajać czas poświęcany na grę lub minimalizować poniesione straty. Często jest to próba uniknięcia konfrontacji z własnymi emocjami oraz konsekwencjami uzależnienia.
Jednocześnie nasilają się mechanizmy opisane w poprzednim rozdziale – kompulsywne myślenie o grze, iluzja kontroli oraz przekonanie, że kolejna wygrana pozwoli rozwiązać narastające problemy.
- Faza desperacji – gdy konsekwencje obejmują kolejne obszary życia
Na tym etapie skutki uzależnienia zaczynają wykraczać poza sam hazard. Problemy finansowe wpływają na relacje rodzinne, życie zawodowe oraz funkcjonowanie społeczne.
Robert Custer opisywał tę fazę jako okres narastającego stresu psychicznego. Osoba uzależniona często doświadcza poczucia winy, wstydu i bezradności, jednak mimo tych emocji nadal może wierzyć, że rozwiązaniem pozostaje kolejna wygrana.
Coraz częściej pojawiają się konflikty z bliskimi, trudności z wykonywaniem obowiązków zawodowych oraz pogorszenie kondycji psychicznej. Łukasz Wieczorek i Katarzyna Dąbrowska zwracają uwagę, że zaburzenie hazardowe stosunkowo często współwystępuje z depresją, zaburzeniami lękowymi oraz uzależnieniem od substancji psychoaktywnych. Z tego powodu podczas diagnozy specjaliści oceniają nie tylko sam problem hazardu, ale również ogólny stan zdrowia psychicznego pacjenta.
- Faza utraty nadziei – moment, w którym wiele osób decyduje się na leczenie
Ostatni etap opisany przez Roberta Custera wiąże się z poczuciem wyczerpania dotychczasowych sposobów radzenia sobie z problemem. Osoba uzależniona coraz częściej dostrzega, że kolejne próby odzyskania pieniędzy poprzez hazard nie przynoszą oczekiwanych rezultatów.
Jak opisują Emilia Rutkowska i Bernadeta Lelonek-Kuleta, właśnie na tym etapie część osób po raz pierwszy decyduje się skorzystać z profesjonalnej pomocy.
Jednocześnie literatura naukowa zwraca uwagę, że osoby znajdujące się w tej fazie mogą doświadczać bardzo nasilonego kryzysu psychicznego. Łukasz Wieczorek i Katarzyna Dąbrowska opisują, że u części pacjentów z zaburzeniem hazardowym współwystępują myśli lub próby samobójcze, dlatego pogorszenie stanu psychicznego zawsze wymaga pilnej konsultacji ze specjalistą.
Potrzebujesz pomocy?
Ośrodek Terapii Uzależnień Lapides
tel. +48 604 596 792
Model Roberta Custera a współczesna diagnostyka
Cztery fazy uzależnienia od hazardu opisane przez Roberta Custera są jedynie modelem opisującym rozwój choroby. Nie jest to narzędzie diagnostyczne. Obecnie rozpoznanie zaburzenia hazardowego opiera się na kryteriach zawartych w klasyfikacjach medycznych DSM-5 oraz ICD, a proces diagnozy uwzględnia także wywiad kliniczny (ze specjalistą) oraz ocenę wpływu objawów na codzienne funkcjonowanie pacjenta.
Objawy uzależnienia od hazardu
Objawy zaburzenia hazardowego mogą dotyczyć sposobu myślenia, emocji, zachowania oraz codziennego funkcjonowania. Nie każda osoba doświadcza ich w takim samym nasileniu, a ich liczba i wpływ na życie są oceniane podczas diagnozy prowadzonej przez specjalistę.
Do najczęściej obserwowanych objawów należą:
Objawy psychiczne
- ciągłe myślenie o hazardzie,
- trudności z kontrolowaniem potrzeby grania,
- silna potrzeba odegrania się po przegranej,
- rozdrażnienie lub niepokój podczas prób ograniczenia gry,
- wykorzystywanie hazardu do radzenia sobie z trudnymi emocjami.
(Większość tych mechanizmów została szerzej opisana w poprzednim rozdziale.)
Objawy dotyczące zachowania
- zwiększanie czasu poświęcanego na grę,
- przeznaczanie coraz większych kwot na hazard,
- podejmowanie kolejnych prób zakończenia gry bez trwałego efektu,
- ukrywanie rzeczywistej skali grania,
- zaniedbywanie obowiązków rodzinnych lub zawodowych.
- Objawy finansowe i społeczne
- narastające zadłużenie,
- pożyczanie pieniędzy na dalszą grę,
- konflikty z bliskimi,
- utrata zaufania,
- pogorszenie sytuacji zawodowej lub edukacyjnej.
Jak opisują Łukasz Wieczorek i Katarzyna Dąbrowska, współczesne klasyfikacje medyczne uwzględniają również takie objawy, jak zaabsorbowanie hazardem, wielokrotne nieskuteczne próby ograniczenia gry, odgrywanie się po przegranej czy wykorzystywanie hazardu do ucieczki od trudnych emocji. O rozpoznaniu zaburzenia hazardowego decyduje jednak całościowa ocena przeprowadzona przez specjalistę, a nie obecność pojedynczego objawu.
Jak uzależnienie od hazardu wpływa na codzienne życie?
Wraz z rozwojem choroby jej konsekwencje zaczynają obejmować kolejne obszary życia – relacje rodzinne, pracę zawodową, sytuację finansową, zdrowie psychiczne oraz codzienne obowiązki. Dlatego współczesne klasyfikacje medyczne oceniają zaburzenie hazardowe poprzez wpływ, jaki wywiera ono na funkcjonowanie człowieka.
Łukasz Wieczorek i Katarzyna Dąbrowska podkreślają, że osoby z zaburzeniem hazardowym mogą doświadczać trudności w wielu sferach życia jednocześnie. Zmiany te rozwijają się stopniowo, dlatego przez długi czas mogą pozostawać niezauważone zarówno przez osobę grającą, jak i jej najbliższych.
Relacje z bliskimi
Tutaj chodzi o relacje z rodziną, partnerem, przyjaciółmi, itp. Osoba poświęca im coraz mniej czasu, uwagi, zapomina o obowiązkach, jest nieobecna, unika rozmów na temat pieniędzy.
Po pewnym czasie mogą pojawić się konflikty związane z finansami, utrata zaufania oraz trudności w otwartej komunikacji. Nie zawsze wynikają one wyłącznie z samego grania. Duży wpływ mają również mechanizmy opisane wcześniej, takie jak próby ukrywania strat, kompulsywne myślenie o hazardzie czy przekonanie, że kolejna wygrana pozwoli naprawić obecną sytuację.
Funkcjonowanie zawodowe
Uzależnienie od hazardu może stopniowo wpływać również na życie zawodowe. Trudności z koncentracją, narastające zmęczenie psychiczne czy ciągłe myśli związane z grą utrudniają wykonywanie codziennych obowiązków.
Osoby spóźniają się do pracy, nie przychodzą, nie są efektywne, nie wywiązują się z podejmowanych zobowiązań, lub mają z tym problemy. Jeżeli problemy finansowe stają się coraz większe, dodatkowym źródłem stresu może być obawa przed utratą zatrudnienia lub koniecznością ujawnienia rzeczywistej sytuacji.
Sytuacja finansowa
Konsekwencje finansowe należą do najbardziej charakterystycznych skutków uzależnienia od hazardu. Na początku, to mogą być małe kwoty. Potem zaczynają się robić coraz większe, bo osoba zwiększa wysokość stawek lub podejmuje kolejne próby odzyskania wcześniej utraconych pieniędzy.
Narastające straty mogą prowadzić do zaciągania pożyczek, korzystania z limitów kredytowych lub sprzedaży wartościowych przedmiotów. Warto jednak pamiętać, że problemy finansowe są konsekwencją rozwijającego się uzależnienia, a nie jego przyczyną. Z tego powodu samo uporządkowanie budżetu, choć często jest ważnym elementem procesu zdrowienia, zwykle nie rozwiązuje problemu bez równoczesnego leczenia mechanizmów psychologicznych podtrzymujących hazard.
Zdrowie psychiczne
Literatura naukowa wskazuje, że zaburzenie hazardowe często współwystępuje z innymi problemami psychicznymi. Łukasz Wieczorek i Katarzyna Dąbrowska opisują częstsze występowanie między innymi zaburzeń depresyjnych, zaburzeń lękowych, zaburzeń osobowości oraz uzależnień od substancji psychoaktywnych u osób zmagających się z hazardem. Oczywiście to nie dotyka wszystkich uzależnionych od hazardu. W praktyce terapeutycznej często okazuje się, że skuteczne leczenie wymaga jednoczesnego zajęcia się kilkoma współwystępującymi problemami, jeżeli występują.
Codzienne funkcjonowanie
W miarę rozwoju uzależnienia zmienia się również sposób organizowania codziennego życia. Coraz więcej czasu zajmuje planowanie gry, zdobywanie pieniędzy lub analizowanie wcześniejszych rozgrywek. Stopniowo mniej miejsca pozostaje na odpoczynek, rozwijanie zainteresowań czy pielęgnowanie relacji z innymi ludźmi.
Wpływ hazardu na rodzinę i bliskich
Konsekwencje grania odczuwają również partnerzy, dzieci, rodzice oraz inne osoby pozostające w bliskiej relacji z osobą. Zmienia się codzienne funkcjonowanie rodziny, sposób komunikacji, poczucie bezpieczeństwa oraz zaufanie, które budowane było często przez wiele lat.
W literaturze naukowej coraz częściej podkreśla się, że leczenie zaburzenia hazardowego nie powinno koncentrować się wyłącznie na osobie uzależnionej. Emilia Rutkowska i Bernadeta Lelonek-Kuleta, opisując współczesne podejścia terapeutyczne, zwracają uwagę na rolę terapii rodzin. Jej założeniem jest spojrzenie na rodzinę jako na system, w którym zmiana dotycząca jednego z członków wpływa na funkcjonowanie wszystkich pozostałych.
Utrata poczucia bezpieczeństwa
Skutkiem uzależnienia od hazardu jest zachwianie poczucia stabilności. Dotyczy to nie tylko finansów, ale również codziennego życia.
Bliscy często nie wiedzą, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa rodziny, czy pojawiły się nowe zobowiązania lub czy zaplanowane wydatki będą mogły zostać zrealizowane. Z czasem niepewność może obejmować również inne obszary życia, takie jak wspólne plany, obowiązki czy wzajemne zobowiązania.
Zaufanie wymaga czasu, aby je odbudować
W poprzednich rozdziałach opisaliśmy, że osoby uzależnione mogą ukrywać skalę problemu lub minimalizować ponoszone straty. Dla rodziny takie zachowania często stają się źródłem poczucia niepewności. Zaczynają pojawiać się pytania dotyczące finansów, wspólnych decyzji czy składanych obietnic. To sprawia, że bliscy mogą stracić zaufanie do osoby uzależnionej. Zaufanie często można odbudować, tylko wymaga to czasu.
Rodzina często próbuje pomóc najlepiej, jak potrafi
Bliscy osób uzależnionych bardzo często podejmują działania z myślą o ochronie rodziny lub samego pacjenta. Spłacają długi, udzielają kolejnych pożyczek, przejmują odpowiedzialność za domowy budżet albo starają się kontrolować każdą aktywność związaną z pieniędzmi.
Z perspektywy terapii warto jednak zastanowić się, czy podejmowane działania rzeczywiście pomagają w zdrowieniu, czy jedynie pozwalają na odsuwanie konsekwencji uzależnienia.
Dlatego podczas terapii coraz częściej pracuje się nie tylko z osobą uzależnioną, ale również z jej rodziną. Celem jest poprawa komunikacji, odbudowa poczucia bezpieczeństwa oraz wypracowanie sposobów wspierania leczenia bez przejmowania odpowiedzialności za decyzje osoby uzależnionej.
Jak rozmawiać z osobą uzależnioną od hazardu?
Rozmowa o uzależnieniu rzadko należy do łatwych. Silne emocje towarzyszą zarówno osobie grającej, jak i jej bliskim.
Warto wybierać momenty, w których możliwa jest spokojna rozmowa, unikać oceniania oraz koncentrować się na konkretnych faktach i własnych odczuciach. Zamiast próbować przekonać drugą osobę, że „powinna przestać grać”, lepiej opisywać zauważalne zmiany i ich wpływ na życie rodziny.
Jak pomóc osobie uzależnionej od hazardu?
Decyzja o rozpoczęciu leczenia najczęściej nie pojawia się od razu. Wiele osób przez długi czas próbuje samodzielnie poradzić sobie z problemem, ograniczać granie lub odzyskać kontrolę nad swoim zachowaniem. Łukasz Wieczorek i Katarzyna Dąbrowska zwracają uwagę, że jednymi z najczęstszych powodów zgłoszenia się na terapię są narastające problemy finansowe oraz pogorszenie zdrowia psychicznego. Jednocześnie autorzy podkreślają, że wiele osób przez długi czas nie korzysta z profesjonalnej pomocy, między innymi z powodu wstydu, przekonania o możliwości samodzielnego rozwiązania problemu lub obawy przed oceną.
Poniżej napisałem kilka przydatnych informacji na temat tego jak rozmawiać z osobą uzależnioną od hazardu:
Rozmawiaj o faktach, nie o ocenach
Rozmowa dotycząca uzależnienia zwykle jest łatwiejsza, gdy opiera się na konkretnych obserwacjach, a nie przypisywaniu intencji czy ocenianiu drugiej osoby.
Zamiast koncentrować się na zarzutach, warto opisać zauważalne zmiany – na przykład problemy finansowe, częstsze nieobecności, napięcie w relacjach, czy wycofanie z życia rodzinnego. Taka forma rozmowy zmniejsza ryzyko, że druga osoba skupi się wyłącznie na obronie własnego stanowiska.
Nie każda rozmowa kończy się zgodą na rozpoczęcie terapii. W przypadku uzależnień zmiana zwykle jest procesem, który wymaga czasu.
Nie przejmuj odpowiedzialności za leczenie
Osoba sama musi chcieć podjąć terapię oraz zmienić swoje życie. Musi też samodzielnie uporać się z problemami (ze wsparciem psychicznym bliskich). Dlatego warto być dostępnym dla osoby, pozwolić jej na popełnienie błędu, ale nie warto spłacać za nią długów, czy kontrolować osoby.
Leczenie nie ogranicza się do zaprzestania gry
Robert Ladouceur, którego model terapii opisują Emilia Rutkowska i Bernadeta Lelonek-Kuleta, zwraca uwagę, że równie ważna jest praca nad błędnymi przekonaniami dotyczącymi hazardu oraz rozwijanie nowych sposobów radzenia sobie z emocjami. Terapia obejmuje między innymi rozpoznawanie mechanizmów podtrzymujących uzależnienie, naukę reagowania na głód grania oraz zapobieganie nawrotom.
U wielu pacjentów ważnym elementem procesu zdrowienia jest również odbudowanie relacji rodzinnych, uporządkowanie sytuacji finansowej oraz stopniowy powrót do aktywności, które wcześniej zostały zdominowane przez hazard.
Kiedy warto zgłosić się po pomoc?
Konsultacja ze specjalistą może być pomocna już wtedy, gdy pojawiają się pierwsze trudności z kontrolowaniem gry, coraz częstsze myśli o hazardzie lub konflikty związane z pieniędzmi.
Im wcześniej zostanie postawiona diagnoza i rozpoczęte leczenie, tym większa szansa na ograniczenie konsekwencji uzależnienia oraz odbudowanie codziennego funkcjonowania.
Jeżeli opisane w artykule mechanizmy dotyczą Ciebie lub bliskiej Ci osoby, rozmowa ze specjalistą może być pierwszym krokiem do lepszego zrozumienia sytuacji. Konsultacja nie zobowiązuje do rozpoczęcia terapii. Jej celem jest przede wszystkim ocena problemu, omówienie dostępnych form leczenia oraz wspólne zaplanowanie dalszego postępowania.
Potrzebujesz wsparcia?
Jeżeli zauważasz u siebie lub bliskiej osoby objawy opisane w tym artykule, warto porozmawiać ze specjalistą. W Ośrodku Terapii Uzależnień Lapides prowadzimy konsultacje diagnostyczne oraz terapię osób zmagających się z uzależnieniem od hazardu i innymi uzależnieniami behawioralnymi. Podczas pierwszego spotkania wspólnie oceniamy sytuację pacjenta, odpowiadamy na pytania dotyczące leczenia i przedstawiamy możliwe formy pomocy.
Ośrodek Terapii Uzależnień Lapides
Poniatowskiego 21
89-350 Miasteczko Krajeńskie
tel. +48 604 596 792
e-mail: rejestracja@lapides.pl
Źródła wykorzystane podczas opracowania artykułu
Artykuł został przygotowany na podstawie aktualnej wiedzy dotyczącej zaburzeń hazardowych oraz publikacji naukowych z zakresu psychologii i psychiatrii uzależnień. Jego celem jest przedstawienie mechanizmów uzależnienia od hazardu w przystępny sposób. Tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej diagnozy ani konsultacji z lekarzem lub psychoterapeutą.
W opracowaniu wykorzystano między innymi następujące publikacje:
- Wieczorek Ł., Dąbrowska K. Zaburzenia hazardowe – rozpowszechnienie, oferta terapeutyczna, dostępność leczenia i predyktory podjęcia leczenia. Przegląd literatury. Alcoholism and Drug Addiction / Alkoholizm i Narkomania, 2015.
- Rutkowska E., Lelonek-Kuleta B. Poznawczo-behawioralna koncepcja terapii hazardu patologicznego Roberta Ladouceura. Psychoterapia, 2018.
- American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5). American Psychiatric Publishing, 2013.
- World Health Organization. International Classification of Diseases 11th Revision (ICD-11). World Health Organization.
Autor artykułu:
Dariusz Kujawski – pedagog z wieloletnim doświadczeniem, terapeuta uzależnień. Od wielu lat pracuje z osobami zmagającymi się z uzależnieniem od alkoholu, narkotyków, leków oraz innych substancji psychoaktywnych. W swojej pracy wspiera pacjentów oraz ich rodziny na różnych etapach zdrowienia, pomagając im zrozumieć mechanizmy uzależnienia i budować trwałą abstynencję.
Treści publikowane na stronie mają charakter edukacyjny i powstają w oparciu o aktualną
wiedzę dotyczącą profilaktyki, diagnozy oraz terapii uzależnień.
Weryfikacja merytoryczna:
Artykuł został przygotowany i zweryfikowany pod kątem merytorycznym przez specjalistów pracujących z osobami uzależnionymi. Jego celem jest dostarczenie rzetelnych informacji opartych na aktualnej wiedzy naukowej oraz wieloletnim doświadczeniu klinicznym w obszarze leczenia uzależnień. Przedstawione informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują indywidualnej konsultacji medycznej, psychiatrycznej ani psychoterapeutycznej.
Data publikacji: 02 lipiec 2026
Data ostatniej aktualizacji: 02 lipiec 2026
